TỰ PHÁ HỦY TÀI SẢN CỦA MÌNH CÓ BỊ XỬ LÝ THEO QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT KHÔNG?
Quyền sở hữu là một trong những quyền cơ bản của cá nhân, tổ chức và được pháp luật bảo vệ. Theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015, chủ sở hữu có quyền chiếm hữu, sử dụng và định đoạt đối với tài sản thuộc quyền sở hữu của mình. Tuy nhiên, quyền định đoạt không phải là quyền tuyệt đối mà phải được thực hiện trong giới hạn do pháp luật quy định, bảo đảm không xâm phạm đến lợi ích công cộng, quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức, cá nhân khác.
Trong thực tế, không ít người cho rằng tài sản thuộc quyền sở hữu của mình thì có thể tự do phá hủy, đập bỏ hoặc tiêu hủy dưới bất kỳ hình thức nào mà không phải chịu trách nhiệm pháp lý. Quan điểm này chưa hoàn toàn chính xác. Trong một số trường hợp, hành vi tự hủy tài sản của chính mình vẫn có thể bị xử lý theo quy định của pháp luật nếu việc định đoạt tài sản gây ảnh hưởng đến lợi ích công cộng, trật tự quản lý nhà nước hoặc xâm phạm đến quyền, lợi ích hợp pháp của chủ thể khác.
Quyền định đoạt tài sản của chủ sở hữu được pháp luật quy định như thế nào?
Theo quy định tại Điều 192 Bộ luật Dân sự năm 2015 định nghĩa về quyền định đoạt như sau:
“Quyền định đoạt là quyền của chủ sở hữu được chuyển giao quyền sở hữu, từ bỏ quyền sở hữu, tiêu dùng hoặc tiêu hủy tài sản”.
Đây là một trong ba quyền cơ bản của quyền sở hữu, bên cạnh quyền chiếm hữu và quyền sử dụng.
Tuy nhiên, theo Điều 160 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định về nguyên tắc xác lập, thực hiện và bảo vệ quyền sở hữu, quyền khác đối với tài sản như sau:
“Điều 160. Nguyên tắc xác lập, thực hiện quyền sở hữu, quyền khác đối với tài sản
- Quyền sở hữu, quyền khác đối với tài sản được xác lập, thực hiện trong trường hợp Bộ luật này, luật khác có liên quan quy định.
Quyền khác đối với tài sản vẫn có hiệu lực trong trường hợp quyền sở hữu được chuyển giao, trừ trường hợp Bộ luật này, luật khác có liên quan quy định khác.
- Chủ sở hữu được thực hiện mọi hành vi theo ý chí của mình đối với tài sản nhưng không được trái với quy định của luật, gây thiệt hại hoặc làm ảnh hưởng đến lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích công cộng, quyền và lợi ích hợp pháp của người khác.
- Chủ thể có quyền khác đối với tài sản được thực hiện mọi hành vi trong phạm vi quyền được quy định tại Bộ luật này, luật khác có liên quan nhưng không được gây thiệt hại hoặc làm ảnh hưởng đến lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích công cộng, quyền và lợi ích hợp pháp của chủ sở hữu tài sản hoặc của người khác.”
Theo đó, việc sử dụng, chiếm hữu, định đoạt tài sản của mình phải bảo đảm không trái quy định pháp luật, không gây thiệt hại hoặc làm ảnh hưởng đến lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích công cộng, quyền và lợi ích hợp pháp của người khác.
Như vậy, mặc dù pháp luật thừa nhận quyền tiêu hủy tài sản của chủ sở hữu, nhưng quyền này không được thực hiện một cách tùy tiện hoặc trái với các quy định của pháp luật chuyên ngành.
Những trường hợp tự hủy tài sản có thể bị xử lý
1. Tiêu hủy tài sản là di vật, cổ vật hoặc bảo vật quốc gia
Đối với các tài sản có giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa hoặc khoa học, quyền định đoạt của chủ sở hữu bị giới hạn bởi quy định của pháp luật về di sản văn hóa.
Theo Luật Di sản văn hóa, chủ sở hữu có trách nhiệm bảo vệ, giữ gìn di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia. Trường hợp cố ý hủy hoại các tài sản này, tùy tính chất và mức độ vi phạm, cá nhân có thể bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự về các tội danh liên quan đến việc hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng di sản văn hóa theo quy định của Bộ luật Hình sự.
2. Tự hủy tài sản đang bị áp dụng biện pháp kê biên hoặc phong tỏa
Trong quá trình giải quyết vụ án dân sự, thi hành án dân sự hoặc tố tụng hình sự, tài sản có thể bị kê biên, phong tỏa hoặc áp dụng biện pháp ngăn chặn để bảo đảm thi hành nghĩa vụ.
Kể từ thời điểm tài sản bị áp dụng các biện pháp này, chủ sở hữu không còn được quyền tự do định đoạt đối với tài sản. Nếu cố ý tiêu hủy, làm hư hỏng hoặc tẩu tán tài sản nhằm trốn tránh nghĩa vụ thi hành án hoặc cản trở hoạt động tố tụng, người thực hiện hành vi có thể bị xử lý theo quy định của pháp luật, tùy từng trường hợp cụ thể.
3. Tiêu hủy tài sản gây thiệt hại đến quyền, lợi ích hợp pháp của người khác
Việc tự hủy tài sản nhưng làm phát sinh thiệt hại cho người khác cũng có thể dẫn đến trách nhiệm pháp lý.
Ví dụ, việc đốt nhà, đốt phương tiện, phá dỡ công trình hoặc tiêu hủy hóa chất không đúng quy định làm cháy lan sang tài sản liền kề, gây ô nhiễm môi trường hoặc ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng của người khác có thể làm phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng theo quy định của Bộ luật Dân sự. Trường hợp hậu quả đặc biệt nghiêm trọng, người vi phạm còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về các tội danh tương ứng.
4. Tiêu hủy tài sản thuộc diện pháp luật chuyên ngành điều chỉnh
Một số loại tài sản mặc dù thuộc quyền sở hữu của cá nhân nhưng việc tiêu hủy phải tuân thủ trình tự, thủ tục theo quy định của pháp luật chuyên ngành.
Chẳng hạn, việc tiêu hủy thuốc, hóa chất, chất thải nguy hại, động vật mắc bệnh truyền nhiễm, vật chứng hoặc tài sản phục vụ điều tra phải được thực hiện theo quy trình, điều kiện và thẩm quyền do pháp luật quy định. Việc tự ý tiêu hủy trái quy định có thể bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm.
Kết luận
Việc tài sản thuộc quyền sở hữu của mình không đồng nghĩa với việc chủ sở hữu được tự do tiêu hủy trong mọi trường hợp. Pháp luật chỉ bảo vệ quyền định đoạt khi quyền này được thực hiện đúng quy định và không làm ảnh hưởng đến lợi ích công cộng, trật tự quản lý nhà nước hoặc quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác.
CÔNG TY LUẬT TNHH ĐÔNG DƯƠNG VIỆT
ĐỨC – TRÍ – TÍN
Sắc bén trong giải pháp – Vững vàng trong niềm tin